۸ آذر ۱۳۹۶

از پاوند به جويس

درباره‌ي «پاوند / جویس»، برگزیده‌ای از نامه‌های ازرا پاوند به جیمز جویس به همراه مقالاتی درباره‌ی جویس

افشین دشتی

ازرا پاوند بر سر مزار جیمز جویس

 

جيمز جويس اولين كتابش، مجموعه‌ي شعر «موسيقي مجلسي»، را در ۱۹۰۷ منتشر كرد. اين مجموعه بين خواص زمانه مورد توجه قرار گرفت. ویلیام باتلر ییتس، شاعر و نمایش‌نامه‌نویس ایرلندی كه در ۱۹۵۴ جايزه‌ي نوبل ادبي گرفت، ظاهراً بعد از خواندن مجموعه شعر جويس درباره‌ی نوشته‌های اين شاعر هم‌وطنش با ازرا پاوند صحبت می‌کند. پاوند هم بر اساس شم عجیبی که در کشف نویسندگان و شاعران دارد و البته توصیه‌ی دوستانه‌ی ییتس، ۱۵ دسامبر ۱۹۱۳ اولین نامه‌اش را برای جویس می‌نویسد. در این زمان هنوز مجموعه داستان «دوبلینی‌ها» چاپ نشده. وضع مالی جویس خوب نیست و پاوند تلاش می‌کند تا با چاپ مطالب و داستان‌های جویس در نشریاتی که نفوذ دارد حق‌التألیفی برایش جور کند. از طرفی می‌خواهد با جست‌وجوی نویسندگان و شاعرانی در خور به رواج و روایی ادبیاتی قابل‌اعتنا و تعیین‌کننده هم بپردازد. در آن زمان الیوت را یافته و به نفعش مقاله نوشته و به دیگران معرفی‌اش می‌کند. همان کاری که برای جویس می‌کند بعد از خواندن شعری از او. در نامه‌ی ۲۶ دسامبر ۱۹۱۳ می‌نویسد: «آقای جویس عزیز: ییتس شعرتان «من صدای ارتشی را می‌شنوم» را تازه خوانده است و هر دو تحت تأثیر قرار گرفته‌ایم. . . اجازه می‌خواهم از این شعر در آنتولوژی‌ام در خصوص ایماژیست‌ها استفاده کنم.» پاوند این تعهد را تا سال‌ها بر عهده مي‌گيرد گویی هیچ‌کس به حساسیت او وجود ندارد که ارزش قلم و آثار جویس را بفهمد. چه در مورد «دوبلیني‌ها» و چه در مورد نمایش‌نامه‌ی «تبعیدی‌ها». و بعدها هم همین دقت و صرف انرژی و وقت را در خصوص مطالعه و ويرايش «اولیس» نشان می‌دهد.

متن نامه‌ها رفته‌رفته از حالت رسمی خارج می‌شود و به مکاتبه‌ای بین دو دوست می‌انجامد. دو دوست که اولین دیدارشان هفت سال بعد از اولین نامه رخ می‌دهد در ۱۹۲۰! و این درواقع پایان کتاب «پاوند / جویس؛ برگزیده‌ای از نامه‌های ازرا پاوند به جیمز جویس به همراه مقالاتی درباره‌ی جویس» است با گزینش و ترجمه‌ی مرتضی پاشاپور. كتاب درواقع برگزيده‌ي نامه‌هاي پاوند است به جويس و البته در اين ميان اگر لازم بوده از مقاله يا نامه و متن ديگري خبردار شويم، مترجم مضايقه نكرده است. به همين ترتيب مترجم گرامي در میان نامه‌ها شرحی از اتفاقات نیز نوشته تا سلسله‌ی وقایعی که مانند داستانی مبتنی بر مکاتبه پیش می‌رود مبهم نماند. همین امر کتاب را به متنی جذاب و خواندنی مبدل کرده.

متأسفانه معلوم نیست در هنگام انتشار این کتاب چه عجله‌ای در کار بوده که دیگر نه فرصتی داشته‌اند برای مقدمه‌ی مترجم و ارائه‌ي روش گزينش و نه مجالي براي معرفی منابعی که طبیعتاً نزد مترجم بوده. حتی مشخص نیست توضیحاتی که در میان نامه‌ها می‌آیند ترجمه هستند یا نتیجه‌ی تلخیص و تألیف آقای پاشاپور. با این‌که به نظر می‌رسد عجله در انتشار کتاب، متن را دچار آشفتگی و کمی سردرهوایی کرده با این حال کتابی است بسیار خواندنی. انرژی پاوند در سطر سطر نامه‌هاش مشخص است و خواننده را به وجد می‌آورد. احساسی که پس از خواندن کتاب همچنان پابرجا می‌ماند و به زعم نگارنده تعهد به زیبایی و مطالعه و کار مداوم را در نویسندگان و شاعران روشن می‌دارد.

هرچند اهمیت نویسنده‌ی نامه و مخاطب به فعالیت‌های ادبی و هنر مکتوبشان است اما مطالب نامه‌ها تنها به ادبیات مربوط نمی‌شود. حساسیت‌های شخصی، ضعف بینایی و بیماری چشم جویس، وضعیت مالی و اوضاع سانسور در آن زمانه که جنگ جهانی اول رخ داده، نیز در نامه‌ها ثبت شده است.

در مقالاتی که از پاوند انتخاب و ترجمه شده گاه مطالبی هست که به لحاظ تئوری ادبی بسیار قابل توجه است. در مقاله‌ای که درباره‌ی نمایش‌نامه‌ی «تبعیدی‌ها» می‌نویسد جایی اشاره می‌کند به انواع ادبی؛ «آیا درام در برابر رمان می‌تواند از خود دفاع کند؟ آيا درام معاصر مي‌تواند ماندگار باشد؟ شكي نيست كه هنر ماندگار هر دوره دقيقاً آن فرمي از هنر است كه بهترين هنرمندان آن دوره به كارش مي‌گيرند.» و سپس براي روشن كردن موضوع به نقل مثال‌هايي از دوره‌هاي متفاوت مي‌پردازد. يا چنان‌كه در توضيحات مترجم در ميان نامه‌ها آمده، جويس «اوليس» را به‌تدريج براي پاوند مي‌فرستد و پاوند «هر روز بيش از پيش به اين فكر مي‌كرد كه تخيل جويس، خواه به دليل خلق و خويش يا به‌خاطر سوژه‌اي كه اختيار كرده، اساساً تحليلي و هجوآميز است و به نجاست گرايش دارد. تخيل خود او، برعكس، اساساً فاليك با موتيف ميل جنسي است. «قضيب» و «مدفوع» به نظر پاوند تفاوت بنيادي شعر و نثر بود. شعر بر ارزش‌هاي احساسي مثبت تأكيد مي‌كند و در راه تلفيق احساسي تلاش مي‌كند. نثر از غريزه‌ي نفي و انكار برمي‌آيد كه با تحليل عقلاني پيش مي‌رود و چيزي را مطرح مي‌كند كه شخص مي‌خواهد دفع كند.»

به هر حال اين دو شاعر و نويسنده‌ي مطرح قرن بيستم همديگر را در ۱۹۲۰ مي‌بينند و بعد از اين‌كه از هم جدا مي‌شوند جويس پاوند را «آدمي پيش‌بيني‌ناپذير و پرشور و هيجان»، «معجزه‌ي سرخوشي، شوق و ياري» توصيف مي‌كند اما احساس مي‌كند كه «پاوند در اولين ديدار از او مأيوس شده و او را بيش از هر چيز بورژوايي نااميد تلقي كرده است». پاوند اما در نامه‌اي مي‌نويسد: «جويس خواستني است، اگر ترش‌رويي ايرلندي‌اش را در ظاهرش ناديده بگيري؛ حس كردم كه پشت اين ظاهر آدمي است پراحساس كه «موسيقي مجلسي» را نوشته است. مابقي همه نبوغ است، يعني ثبت واقعيت‌ها در باب خلق و خوي، خلق شعرهاي اوليه با لطافت و ظرافت. . . البته كه مثل يك ايرلندي كله‌خر و يكدنده است، اما نمي‌توان او را به كل نامعقول و غيرمنطقي دانست. شكر خدا، آنقدر يكدنده است كه بداند دارد چه كار مي‌كند و به آن بچسبد.»

خلاصه آن‌كه كتابي‌ست جذاب و حتا داراي وجهي داستاني كه ماجرايي را از منظر مكاتبه و مقاله تا ديدار دو شخصيت قابل تأمل ادبيات جهان دنبال مي‌كند با تيراژ ۳۰۰ نسخه در تهران. بله، فقط ۳۰۰ نسخه. اگر پيش‌بيني ناشر از بازار كتاب صحيح باشد ذكر تيراژ در شناسنامه‌ي كتاب كلامي‌ست شرم‌آور براي چنين بازاري.

 

 

 

پاوند / جویس  

برگزیده‌ای از نامه‌های ازرا پاوند به جیمز جویس به همراه مقالاتی درباره‌ی جویس

گزینش و ترجمه‌ی مرتضی پاشاپور

نشر حكمت كلمه

چاپ اول ۱۳۹۶

۱۴۴ صفحه (پالتويي)

۱۲۵۰۰ تومان

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

لطفاً جای خالی را با ارقام در حالت صفحه کلید انگلیسی وارد کنید *